Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài mở đầu (Trang 5 đến 13)

I. HỌC ĐỌC

Trả lời câu hỏi trang 8 Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

Dựa vào phần “I. HỌC ĐỌC” trong “Bài mở đầu” của sách Ngữ văn 6, sách hướng dẫn em đọc hiểu ba thể loại văn học chính:

1. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN

   • Khái niệm: Truyện là một thể loại văn học thường kể lại câu chuyện bằng một chuỗi sự việc liên quan đến nhau, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng có một kết thúc. Truyện nhằm giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn đề và bày tỏ thái độ.
   • Nội dung chính của các văn bản được học:
     • Truyện về lòng yêu nước và tinh thần nhân văn sâu sắc:
       • Thánh Gióng: Kể về người anh hùng làng Gióng đánh giặc cứu nước.
       • Sự tích Hồ Gươm: Kể về sự tích vua Lê trả lại gươm thần.
       • Thạch Sanh: Kể về chàng trai mồ côi, nghèo khó mà dũng cảm, bao dung.
     • Truyện về tình cảm, số phận con người và các mối quan hệ xã hội:
       • Cô bé bán diêm (An-đéc-xen): Câu chuyện cảm động về em bé tội nghiệp.
       • Ông lão đánh cá và con cá vàng (Pu-skin): Kể về ông lão khốn khổ có người vợ tham lam, độc ác.
       • Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh): Kể về người em gái có tấm lòng và tình cảm trong sáng, vô tư.
       • Điều không tính trước (Nguyễn Nhật Ánh): Kể về ba người bạn nhỏ, ban đầu xích mích vì hiểu lầm, cuối cùng lại kết thành một khối yêu thương.
       • Chích bông ơi! (Cao Duy Sơn): Câu chuyện cảm động của hai cha con Dế Vần.
       • Dế Mèn phiêu lưu kí (Tô Hoài): Gặp chú Dế Mèn, một nhân vật kiêu căng, hống hách nhưng biết ân hận trước những việc làm không đúng.

2. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THƠ

   • Khái niệm: Thơ là một thể loại văn học thường có vần, nhịp, trình bày theo các dòng và khổ. Thơ nhằm thể hiện trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người viết.
   • Nội dung chính của các văn bản được học:
     • Thơ lục bát về tình cảm gia đình:
       • À ơi tay mẹ (Bình Nguyên): Ghi lại những xúc động, bâng khuâng khi nghĩ về bàn tay của mẹ.
       • Về thăm mẹ (Đinh Nam Khương): Đầy ắp những cảm xúc nghẹn ngào.
       • Các bài ca dao: Nói về công cha, nghĩa mẹ.
     • Thơ thuộc các thể thơ khác có yếu tố tự sự và miêu tả:
       • Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ): Với những chi tiết, hình ảnh chân thật và tình cảm da diết, cảm động.
       • Lượm (Tố Hữu): Với những lời nói, hình ảnh hồn nhiên, nhí nhảnh của chú bé liên lạc dũng cảm.
       • Gấu con chân vòng kiềng (U-xa-chốp): Kể chuyện về chú gấu con hồn nhiên, vui nhộn, hài hước.

3. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN KÍ

   • Khái niệm: Kí là một loại tác phẩm văn học thường ghi lại sự việc và con người một cách xác thực (con người, sự việc, thời gian, địa điểm có thật, không hư cấu). Kí tái hiện sự việc và con người một cách sinh động, cụ thể; qua đó, người viết thường phát biểu những suy nghĩ, cảm xúc về sự việc và con người được nói tới.
   • Nội dung chính của các văn bản được học:
     • Hồi kí:
       • Trong lòng mẹ (trích hồi kí Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng): Ghi lại tình mẫu tử sâu nặng.
       • Tuổi thiếu niên của Hon-đa Sô-i-chi-rô (Honda Soichiro): Ghi lại những dòng hồi ức về tuổi thiếu niên với những kỉ niệm đầy thú vị của tác giả.
     • Du kí:
       • Đồng Tháp Mười mùa nước nổi (Văn Công Hùng): Ghi chép về cảnh sắc thiên nhiên, con người vùng đất phương Nam.
   • Mục đích chung: Qua các bài kí, em sẽ cảm nhận được thế nào là tình mẫu tử thiêng liêng; hiểu thêm những phẩm chất mà tuổi vị thành niên cần có cho một tương lai tốt đẹp; thấy được cảnh trí, con người, nơi ăn ở, sinh hoạt… của mọi miền đất nước.

Trả lời câu hỏi trang 9 Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

Nội dung chính của mỗi văn bản trong các phần Đọc hiểu văn bản nghị luận và Đọc hiểu văn bản thông tin là gì?

1. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN NGHỊ LUẬN

• Khái niệm: Văn bản nghị luận là loại văn bản nhằm thuyết phục người đọc, người nghe về một vấn đề nào đó. Để thuyết phục, người viết, người nói phải nêu lên được ý kiến (quan điểm) của mình, sau đó dùng lí lẽ và các bằng chứng cụ thể để làm sáng tỏ ý kiến ấy.
• Các loại văn bản nghị luận được học và nội dung chính của chúng:
  • Nghị luận văn học: Tập trung nêu lên cái đẹp, cái hay của các tác phẩm văn học.
    • Nguyên Hồng – nhà văn của những người cùng khổ (Nguyễn Đăng Mạnh): Giúp hiểu vì sao Nguyên Hồng lại viết rất hay về tầng lớp dân nghèo.
    • Vẻ đẹp của một bài ca dao (Hoàng Tiến Tựu): Chỉ ra sự cảm nhận tinh tế của tác giả dân gian trước vẻ đẹp của cô gái và cánh đồng lúa mênh mông, bát ngát.
    • Thánh Gióng – tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước (Bùi Mạnh Nhị): Phân tích ý nghĩa của truyện Thánh Gióng – một trong những tác phẩm hay nhất thể hiện chủ đề đánh giặc cứu nước.
  • Nghị luận xã hội: Tập trung nêu lên vấn đề mà cả xã hội đang quan tâm.
    • Vì sao chúng ta phải đối xử thân thiện với động vật? (Kim Hạnh Bảo – Trần Nghị Du): Nêu lên sự cần thiết của việc bảo vệ và đối xử nhân đạo với động vật.
    • Khan hiếm nước ngọt (Trịnh Văn): Đề cập vấn đề nguồn nước ngọt đang dần cạn kiệt, thể hiện thuyết phục qua các lí lẽ, bằng chứng.
    • Tại sao nên có vật nuôi trong nhà? (Thùy Dương): Lý giải rất thuyết phục về lợi ích của vật nuôi.
• Mục đích đọc: Hiểu con người cần có trách nhiệm với môi trường, vật nuôi quanh mình và học được cách tác giả thuyết phục người đọc bằng việc nêu ý kiến, sử dụng lí lẽ và bằng chứng cụ thể.

2. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN

• Khái niệm: Văn bản thông tin là loại văn bản thường dùng để cung cấp thông tin về con người, sự vật, hiện tượng hoặc hướng dẫn thực hiện hoạt động dựa trên các số liệu, sự kiện khách quan và kiến thức khoa học. Văn bản thông tin rất phổ biến trong xã hội dưới dạng các bài báo, tạp chí, từ điển, sách viết về danh nhân, sách hướng dẫn (du lịch, sử dụng thuốc, nấu ăn,…), pa nô, áp phích,… Hầu hết bài học của các môn học trong sách giáo khoa cũng là văn bản thông tin.
• Các loại văn bản thông tin được học và nội dung chính của chúng:
  • Văn bản cung cấp thông tin về các sự kiện lớn:
    • Sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc:
      • Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập” (Bùi Đình Phong): Sự kiện về ngày Quốc khánh 2-9-1945.
      • Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ: Sự kiện “Chín năm làm một Điện Biên” (Tố Hữu) qua cách trình bày ngắn gọn bằng sơ đồ.
    • Sự kiện văn hóa, thể thao:
      • Phạm Tuyên và ca khúc mừng chiến thắng (Nguyệt Cát): Ghi lại quá trình ra đời của bài hát Như có Bác trong ngày đại thắng.
      • Điều gì giúp bóng đá Việt Nam chiến thắng?: Nêu lên những nguyên nhân dẫn đến chiến thắng của đội tuyển bóng đá Việt Nam.
    • Sự kiện khoa học:
      • Những phát minh “tình cờ và bất ngờ”: Mang lại nhiều hiểu biết thú vị cho người đọc.
      • Giờ Trái Đất: Nói về sự cần thiết của việc tiết kiệm năng lượng và chống biến đổi khí hậu.
• Mục đích đọc: Thấy tự hào về truyền thống lịch sử dân tộc; hiểu biết thêm về một số sự kiện lớn của Việt Nam và thế giới; nhận biết được cách đưa thông tin, sự kiện bằng nhiều hình thức khác nhau, trong đó có văn bản sử dụng kết hợp kênh chữ với kênh hình (gọi là văn bản đa phương thức).

Trả lời câu hỏi trang 10 Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

a) Sách Ngữ văn 6 có những loại bài tập tiếng Việt nào?

Sách Ngữ văn 6 có hai loại bài tập tiếng Việt chính:

1. Bài tập nhận biết các hiện tượng và đơn vị ngôn ngữ: Chiếm số lượng nhỏ. Ví dụ: nhận biết các từ đơn, từ phức; các từ đơn nghĩa, đa nghĩa, đồng âm; các từ thuần Việt, từ mượn; các kiểu câu; các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ,…
2. Bài tập vận dụng kiến thức tiếng Việt rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe: Chiếm số lượng lớn.

b) Bài tập vận dụng kiến thức tiếng Việt nhằm mục đích gì và phục vụ các hoạt động nào?

Bài tập vận dụng kiến thức tiếng Việt nhằm mục đích phục vụ hoạt động tiếp nhận văn bản và phục vụ hoạt động tạo lập văn bản.

Cụ thể:

• Phục vụ hoạt động tiếp nhận văn bản (tập trung vào kĩ năng đọc hiểu văn bản): Ví dụ: phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ trong văn bản để hiểu văn bản sâu hơn.
• Phục vụ hoạt động tạo lập văn bản (thuyết trình, thảo luận, viết văn bản): Ví dụ: vận dụng kiến thức về mở rộng các thành phần chính của câu, kiến thức về văn bản và đoạn văn để thể hiện được đầy đủ, sinh động thực tế khách quan và suy nghĩ, tình cảm, thái độ của các em trong bài viết.

II. HỌC VIẾT

a) Sách Ngữ văn 6 rèn luyện cho các em viết các kiểu văn bản nào? Kiểu văn bản nào chưa được học ở cấp Tiểu học?

Sách Ngữ văn 6 rèn luyện cho các em viết các kiểu văn bản sau:

• Tự sự
• Miêu tả
• Biểu cảm
• Thuyết minh
• Nghị luận
• Nhật dụng

Các kiểu văn bản đã được học ở cấp Tiểu học là kể chuyện (tự sự), miêu tả, biểu cảm, thuyết minh (bước đầu).

Kiểu văn bản chưa được học ở cấp Tiểu học là Nghị luận và Nhật dụng (dù một số văn bản nhật dụng đơn giản có thể đã được tiếp xúc nhưng chưa thành một kiểu văn bản viết riêng biệt với yêu cầu cụ thể như ở THCS).

b) Các yêu cầu chính cần đạt của mỗi kiểu văn bản là gì?

Dưới đây là các yêu cầu chính cần đạt của mỗi kiểu văn bản:

• TỰ SỰ:
  • Viết được bài văn kể lại một truyện truyền thuyết hoặc cổ tích.
  • Viết được bài văn kể lại một trải nghiệm, kỉ niệm của bản thân; dùng ngôi kể thứ nhất.
• MIÊU TẢ:
  • Viết được bài văn tả cảnh sinh hoạt.
• BIỂU CẢM:
  • Bước đầu biết làm thơ lục bát.
  • Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi đọc bài thơ lục bát.
• THUYẾT MINH:
  • Bước đầu biết viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện.
• NGHỊ LUẬN:
  • Bước đầu biết viết bài văn trình bày ý kiến về một vấn đề mà mình quan tâm.
• NHẬT DỤNG:
  • Viết được biên bản về một vụ việc hay một cuộc họp, cuộc thảo luận.
  • Tóm tắt được nội dung chính của một số văn bản đơn giản đã đọc bằng sơ đồ.

Trả lời câu hỏi trang 12 Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

a) Yêu cầu chính cần đạt được ở lớp 6 về các kĩ năng nói, nghe và nói nghe tương tác là gì?

Dựa vào bảng “Kĩ năng – Yêu cầu” trong phần “Học nói và nghe”, các yêu cầu chính cần đạt được ở lớp 6 là:

• Nói:
  • Kể được một truyện truyền thuyết hoặc cổ tích, một trải nghiệm, kỉ niệm đáng nhớ.
  • Trình bày được ý kiến về một vấn đề đáng quan tâm (một sự kiện lịch sử hay một vấn đề trong cuộc sống).
• Nghe:
  • Nắm được nội dung trình bày của người khác.
  • Có thái độ và kĩ năng nghe phù hợp.
• Nói nghe tương tác:
  • Biết tham gia thảo luận về một vấn đề.
  • Có thái độ và kĩ năng trao đổi phù hợp.

b) Liên hệ với bản thân để tự nhận ra kĩ năng nói – nghe của em còn mắc lỗi gì.

(Đây là một câu hỏi mang tính cá nhân, tôi sẽ đưa ra một ví dụ minh họa về lỗi thường gặp. Bạn cần tự liên hệ với bản thân để điền câu trả lời chính xác nhất của mình.)

Ví dụ:

Liên hệ với bản thân, em nhận thấy kĩ năng nói – nghe của mình còn mắc một số lỗi sau:

• Về kĩ năng nói: Đôi khi em nói còn hơi nhanh, hoặc chưa sắp xếp ý một cách thật mạch lạc khi trình bày một vấn đề phức tạp, dẫn đến việc người nghe có thể khó theo dõi. Em cũng đôi lúc thiếu tự tin khi trình bày trước đám đông, khiến giọng nói còn nhỏ và chưa thật rõ ràng.
• Về kĩ năng nghe: Em có thể đôi khi chưa thật sự tập trung lắng nghe hết ý của người nói, dễ bị phân tâm bởi các yếu tố xung quanh, dẫn đến việc nắm bắt thông tin chưa đầy đủ hoặc đôi khi hiểu sai ý. Khi nghe bạn bè trình bày, em đôi khi cũng còn hay ngắt lời hoặc đưa ra ý kiến khi người khác chưa nói xong.
• Về nói nghe tương tác: Khi tham gia thảo luận nhóm, em đôi khi còn rụt rè, chưa mạnh dạn đưa ra ý kiến của mình hoặc chưa biết cách phản biện một cách khéo léo, lịch sự khi có quan điểm khác.

Trả lời câu hỏi trang 13 Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

a) Mỗi bài học trong sách Ngữ văn 6 có những phần chính nào? Những nhiệm vụ mà các em cần làm ở lớp và ở nhà là gì?

Mỗi bài học trong sách Ngữ văn 6 có các phần chính sau:

• YÊU CẦU CẦN ĐẠT
• KIẾN THỨC NGỮ VĂN
• ĐỌC (gồm ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: Tên văn bản, Chuẩn bị, Đọc hiểu)
• TIẾNG VIỆT (gồm THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU: Tên văn bản, Chuẩn bị, Đọc hiểu)
• VIẾT (gồm Định hướng, Thực hành)
• NÓI VÀ NGHE (gồm Định hướng, Thực hành)
• TỰ ĐÁNH GIÁ
• HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

Dựa trên bảng “Cấu trúc của một bài học và nhiệm vụ các em cần thực hiện trong bài học”, dưới đây là phân loại nhiệm vụ ở lớp và ở nhà (tùy thuộc vào cách giáo viên tổ chức, một số nhiệm vụ có thể làm cả ở lớp và ở nhà):

b) Theo em, tại sao cần biết cấu trúc sách trước khi học?

Theo em, cần biết cấu trúc sách trước khi học vì những lý do sau:

• Định hướng rõ ràng: Giúp em biết được bài học sẽ đi qua những phần nào, mỗi phần có mục đích và yêu cầu gì, từ đó có định hướng học tập đúng đắn ngay từ đầu.
• Chủ động trong học tập: Khi biết trước cấu trúc, em có thể chủ động chuẩn bị bài trước ở nhà (ví dụ: đọc “Kiến thức ngữ văn”, phần “Chuẩn bị” của Đọc hiểu), giúp việc tiếp thu kiến thức trên lớp hiệu quả hơn.
• Nắm bắt logic bài học: Hiểu được sự liên kết giữa các phần (Đọc hiểu cung cấp ngữ liệu cho Tiếng Việt, Viết, Nói và nghe), giúp em có cái nhìn tổng thể và nắm bắt logic của bài học một cách dễ dàng.
• Phát triển kĩ năng tự học: Việc hiểu cấu trúc sách khuyến khích em tự tìm tòi, chuẩn bị và đánh giá kết quả học tập của mình, rèn luyện tính tự chủ và tự học.
• Tối ưu hóa hiệu quả học tập: Khi biết mình cần làm gì ở mỗi phần, em có thể phân bổ thời gian và công sức hợp lý, tránh tình trạng bị động hoặc bỏ sót kiến thức, giúp việc học trở nên hiệu quả hơn.