Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 5 Kết nối tri thức Bài 2 Thiên nhiên Việt Nam (trang 9-15)

Các từ ngữ thể hiện thiên nhiên Việt Nam trong đoạn hát là: mặt biển xanh, sóng vỗ dạt dào, biển cả, vút phi lao, gió thổi trên bờ.

– Chỉ trên lược đồ:

• Khu vực đồi núi: Chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ, tập trung chủ yếu ở phía Tây Bắc và vùng vòng cung Đông Bắc. Trên lược đồ, khu vực đồi núi được thể hiện bằng các màu từ vàng nhạt đến nâu sẫm, với các dãy núi lớn như Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn.
• Khu vực đồng bằng: Chiếm phần nhỏ diện tích, phân bố chủ yếu ở ven biển và các đồng bằng lớn như Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long. Trên lược đồ, khu vực đồng bằng được thể hiện bằng màu xanh lá cây hoặc vàng nhạt.

– Đặc điểm chính của địa hình nước ta:

• Địa hình đa dạng, diện tích là đồi núi, chủ yếu là đồi núi thấp.
• Địa hình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam.
• Đồi núi và đồng bằng xen kẽ nhau, tạo nên sự phân hóa rõ rệt.

– Kể tên và xác định khoáng sản trên lược đồ:

Quan sát hình 1 (Lược đồ tự nhiên Việt Nam) và bảng chú giải, ta có thể thấy một số khoáng sản: Than (vùng Quảng Ninh), dầu mỏ và khí đốt (thềm lục địa, như mỏ Bạch Hổ), bô-xít (Tây Nguyên), sắt (Thái Nguyên), a-pa-tit (Lào Cai), thiếc (Cao Bằng)…

– Vai trò của tài nguyên khoáng sản:

Khoáng sản là nguồn nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp quan trọng như công nghiệp năng lượng (than, dầu khí), công nghiệp luyện kim (sắt), công nghiệp hóa chất (a-pa-tit),… và tạo ra các sản phẩm để xuất khẩu.

– Đặc điểm chính của khí hậu:

• Việt Nam có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.
• Nhiệt độ trung bình năm trên cả nước đều lớn hơn 20°C (trừ vùng núi cao).
• Lượng mưa lớn, trung bình từ 1 500 đến 2 000 mm/năm.
• Khí hậu có hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô.

– Thuận lợi và khó khăn:

• Thuận lợi: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa cho phép cây trồng phát triển quanh năm, cung cấp nhiệt và độ ẩm dồi dào, giúp nền nông nghiệp đa dạng.
• Khó khăn: Thời tiết thất thường, bão, lũ lụt, hạn hán,… gây khó khăn cho đời sống và hoạt động sản xuất, đặc biệt là nông nghiệp.

– Đặc điểm của sông, hồ:

• Việt Nam có mạng lưới sông ngòi dày đặc, nhưng chủ yếu là sông nhỏ, ngắn và dốc. Có hai hệ thống sông lớn là sông Hồng và sông Cửu Long.
• Chế độ nước sông thay đổi theo mùa: mùa lũ nước dâng cao, mùa cạn nước hạ thấp.
• Việt Nam có nhiều hồ, bao gồm hồ tự nhiên (như hồ Ba Bể) và hồ nhân tạo (như hồ Dầu Tiếng).

– Vai trò của sông, hồ:

• Cung cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt.
• Cung cấp phù sa bồi đắp đồng bằng.
• Là nguồn thuỷ điện, giao thông đường thuỷ, nuôi trồng thủy sản, phát triển du lịch.

– Đặc điểm của rừng:

• Diện tích rừng nước ta khoảng 14,7 triệu ha (năm 2021), chiếm hơn 40% diện tích đất liền.
• Rừng phân bố rộng khắp trên cả nước, từ đồi núi đến vùng ngập mặn ven biển.

– Vai trò của rừng:

• Cung cấp gỗ và nhiều lâm sản khác (thực phẩm, dược liệu…).
• Hạn chế xói mòn đất, lũ lụt, điều hòa khí hậu.
• Là nơi sinh sống của nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm.

Một số biện pháp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phòng, chống thiên tai:

• Bảo vệ tài nguyên: Trồng và bảo vệ rừng, khai thác khoáng sản hợp lí, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên, sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo (mặt trời, gió…).
• Phòng, chống thiên tai: Xây dựng các công trình thủy lợi (đê, đập), luyện tập các kỹ năng phòng, chống thiên tai (lũ lụt, bão).
• Giáo dục: Nâng cao ý thức của người dân về việc bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Học sinh tự tìm hiểu về địa phương mình. Ví dụ, nếu sống ở Hà Nội, có thể chia sẻ về khí hậu:

Khí hậu Hà Nội mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, có đủ bốn mùa rõ rệt. Mùa hè nóng, mưa nhiều, là thời gian thuận lợi cho cây cối phát triển. Mùa đông lạnh, khô. Mùa xuân và mùa thu mát mẻ, dễ chịu. Điều này ảnh hưởng đến đời sống như sinh hoạt, trang phục và sản xuất nông nghiệp theo mùa vụ.