[10 đề luyện tập] TSA 2025 Phần Tư duy khoa học/Giải quyết vấn đề Dạng 02: Thí nghiệm giả định / Tình huống khoa học

Cùng Sĩ Tử 2k7 làm 10 đề luyện tập TSA 2025 Phần Tư duy khoa học/Giải quyết vấn đề Dạng 02: Thí nghiệm giả định / Tình huống khoa học để có kế hoạch luyện thi cấp tốc các phần cho đợt thi sắp tới nhé!

1. Độ khó của TSA 2025 Phần Tư duy khoa học/Giải quyết vấn đề Dạng 02: Thí nghiệm giả định / Tình huống khoa học

Tổng quan dạng bài:
Đây là dạng yêu cầu thí sinh đọc và phân tích một mô tả thí nghiệm khoa học hoặc tình huống giả định, sau đó trả lời các câu hỏi xoay quanh:

Cấu trúc thí nghiệm (biến độc lập – phụ thuộc – kiểm soát)

Mối quan hệ nhân quả

Giải thích kết quả giả định

Dự đoán hoặc điều chỉnh thí nghiệm

Phản biện giả thuyết ban đầu

Mức độ khó: Từ trung bình đến nâng cao

Dạng này kiểm tra kỹ năng gì?
Hiểu bản chất quy trình khoa học

Suy luận nhân quả – phản biện logic

Diễn giải thông tin – tránh nhiễu chi tiết

Ra quyết định và đề xuất cải tiến

Gợi ý ôn tập:
Làm quen với mô hình kiểm soát biến trong thí nghiệm

Luyện các đề mô phỏng tình huống thực tế (ví dụ: khảo sát, thử nghiệm thuốc, đo hiệu quả quảng cáo…)

Kết hợp với các dạng biểu đồ – bảng số liệu để đọc nhanh và chính xác

2. 5 Câu hỏi minh họa kèm lời giải

✅ Câu 1:
Một nhà nghiên cứu muốn kiểm tra xem ánh sáng ảnh hưởng thế nào đến tốc độ tăng trưởng của cây. Ông đặt 3 cây vào 3 phòng có điều kiện giống nhau, chỉ khác cường độ ánh sáng: thấp – trung bình – cao. Sau 2 tuần, ông đo chiều cao từng cây.

Hỏi: Biến phụ thuộc trong thí nghiệm trên là gì?

A. Cường độ ánh sáng
B. Nhiệt độ phòng
C. Tốc độ tăng trưởng của cây
D. Thời gian theo dõi

✅ Đáp án: C. Tốc độ tăng trưởng của cây
→ Đây là kết quả bị ảnh hưởng bởi cường độ ánh sáng (biến độc lập).

✅ Câu 2:
Trong một thí nghiệm, học sinh sử dụng 3 loại phân bón khác nhau để trồng cùng một loại cây trong điều kiện giống nhau. Kết quả sau 1 tháng:

Phân A: Cây cao 12cm

Phân B: Cây cao 15cm

Phân C: Cây cao 14cm

Hỏi: Kết luận nào sau đây phù hợp nhất với kết quả?

A. Phân A là loại tốt nhất
B. Phân B luôn giúp cây phát triển nhanh nhất
C. Phân B có khả năng giúp cây phát triển tốt nhất trong điều kiện này
D. Không thể kết luận gì

✅ Đáp án: C.
→ Câu hỏi yêu cầu phân tích kết quả thí nghiệm trong phạm vi cụ thể, không được khái quát quá mức (loại B không “luôn” tốt nhất).

✅ Câu 3:
Một nhóm học sinh làm thí nghiệm để xem nhiệt độ ảnh hưởng thế nào đến tốc độ hòa tan của muối. Họ dùng 3 cốc nước ở 20°C, 40°C và 60°C, bỏ lượng muối bằng nhau, khuấy đều và ghi lại thời gian muối tan hoàn toàn.

Hỏi: Biến kiểm soát cần thiết là gì?

A. Thời gian khuấy
B. Khối lượng muối
C. Thể tích nước
D. Cả A, B, C

✅ Đáp án: D.
→ Cần giữ tất cả yếu tố khác ngoài nhiệt độ không đổi để kết luận về ảnh hưởng của nhiệt độ.

✅ Câu 4:
Một nhà khoa học thiết kế thí nghiệm kiểm tra giả thuyết: “Âm nhạc cổ điển giúp tăng hiệu suất làm việc”. Anh cho 2 nhóm làm cùng 1 bài tập trong 30 phút, 1 nhóm nghe nhạc cổ điển, 1 nhóm không nghe gì. Sau đó so sánh điểm số giữa 2 nhóm.

Hỏi: Thí nghiệm trên còn thiếu yếu tố gì để tăng độ tin cậy?

A. Kiểm tra mức độ yêu thích âm nhạc của từng cá nhân
B. Đảo vị trí ngẫu nhiên giữa các nhóm
C. Sử dụng nhiều thể loại nhạc
D. Giảm thời gian làm bài

✅ Đáp án: A.
→ Nếu 1 nhóm vốn thích nhạc cổ điển, họ có thể làm tốt hơn không phải do nhạc, mà do sở thích => yếu tố gây nhiễu.

✅ Câu 5:
Trong một thí nghiệm, học sinh đo thời gian rơi của 3 quả bóng có khối lượng khác nhau (nhẹ, vừa, nặng) từ cùng độ cao. Kết quả cho thấy thời gian rơi gần như giống nhau.

Hỏi: Kết luận phù hợp nhất là gì?

A. Vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ
B. Khối lượng không ảnh hưởng đến tốc độ rơi trong môi trường không có lực cản
C. Vật nhẹ rơi chậm hơn vì ít động lượng
D. Mọi vật đều rơi với tốc độ bằng nhau bất kể môi trường

✅ Đáp án: B.
→ Đây là nguyên lý của Galileo: nếu bỏ qua lực cản không khí, khối lượng không ảnh hưởng đến gia tốc rơi.

3. Tips mẹo nhanh làm bài Phần Tư duy khoa học/Giải quyết vấn đề Dạng 02: Thí nghiệm giả định / Tình huống khoa học

✅ 1. Luôn xác định rõ vai trò của từng biến
Biến độc lập: cái mà người làm thí nghiệm thay đổi (ví dụ: nhiệt độ, ánh sáng, loại phân bón…)

Biến phụ thuộc: kết quả bị ảnh hưởng (ví dụ: tốc độ tăng trưởng, thời gian tan…)

Biến kiểm soát: những yếu tố cần giữ nguyên để đảm bảo tính công bằng (ví dụ: lượng nước, khối lượng vật…)

Đây là kỹ năng “xương sống” để tránh bị đánh lừa ở các câu hỏi logic hóa thí nghiệm.

✅ 2. Đọc kỹ thiết kế thí nghiệm – chú ý yếu tố gây nhiễu
Xem có thiếu biến kiểm soát không?

Có yếu tố cảm tính nào ảnh hưởng kết quả không? (Ví dụ: cảm xúc, thói quen…)

Có cần ngẫu nhiên hóa hoặc làm nhiều lần không?

Nhiều câu hỏi TSA yêu cầu bạn phát hiện ra điểm chưa chặt chẽ trong thiết kế thí nghiệm!

✅ 3. Không kết luận “quá mức” dựa trên dữ liệu có sẵn
Dữ liệu trong thí nghiệm chỉ đúng với phạm vi cụ thể → Đừng chọn các đáp án kiểu “luôn đúng”, “mọi trường hợp” trừ khi được chứng minh rõ ràng.

✅ 4. So sánh nhóm thử nghiệm vs nhóm đối chứng
Để khẳng định điều gì đó gây ra thay đổi, cần có nhóm đối chứng để so sánh.

Câu hỏi thường xoay quanh việc thiếu nhóm đối chứng hoặc thiếu kiểm soát biến.

✅ 5. Tư duy phản biện: dữ liệu ≠ nguyên nhân
Ví dụ: Nhóm nghe nhạc làm bài tốt hơn không đồng nghĩa âm nhạc gây ra điều đó → có thể do nhóm đó vốn giỏi hơn?

Hãy luôn đặt câu hỏi: Có yếu tố nào khác có thể giải thích kết quả không?

Gợi ý học tập:

Bạn có thể luyện tập thêm bằng các đề:

• Đề thi thử Tư duy Khoa học – Giải quyết vấn đề tại situ.edu.vn

• Đề TSA 2025 – Đánh giá Tư duy BKHN