10 đề ôn luyện Phần Tư duy định tính HSA 2025 dạng 05 – Phân tích mục đích và phong cách trong văn bản

Cùng Sĩ Tử 2k7 10 đề ôn luyện Phần Tư duy định tính HSA 2025 dạng 05 – Phân tích mục đích và phong cách trong văn bản để có kế hoạch luyện thi cấp tốc nhé!

1. Phần Tư duy định tính HSA 2025 dạng 05 – Phân tích mục đích và phong cách trong văn bản có gì hóc búa?

1. Phải hiểu rõ “mục đích” và “phong cách” là gì
Mục đích văn bản là lý do người viết tạo ra văn bản đó – có thể là để thuyết phục, thông báo, giải trí, phản biện, hay truyền cảm hứng. Đôi khi văn bản còn ẩn chứa mục đích kép hoặc ẩn dụ sâu xa, buộc người đọc phải phân tích tầng nghĩa.

Phong cách ngôn ngữ bao gồm:

Trang trọng / học thuật

Bình dân / thân mật

Mỉa mai / châm biếm

Khoa học / báo chí / nghệ thuật
Việc xác định sai phong cách có thể kéo theo hiểu sai toàn bộ văn bản.

⚠️ 2. Bẫy thường gặp trong đề thi
Ngôn ngữ trung tính đánh lạc hướng: Văn bản có thể sử dụng lối hành văn đơn giản nhưng mang mục đích sâu xa như phản biện hoặc giễu nhại.

Phong cách đan xen: Một số văn bản có thể pha trộn giữa phong cách nghệ thuật và báo chí, hoặc học thuật và ngôn ngữ đời thường – khiến thí sinh dễ rơi vào bẫy chọn sai phương án.

Ẩn dụ, biểu tượng: Người viết không trực tiếp nêu mục đích mà dùng hình ảnh tượng trưng – yêu cầu thí sinh phải “đọc giữa các dòng”.

3. Cần năng lực nào để xử lí dạng này?
Kỹ năng đọc sâu: Không chỉ đọc nội dung, mà còn đọc giọng điệu, lối hành văn, và ẩn ý.

Tư duy phản biện: Phân biệt được ý kiến cá nhân của tác giả với dữ kiện, lập luận khách quan.

Kiến thức xã hội – văn hóa: Một số văn bản sử dụng bối cảnh lịch sử, hiện tượng xã hội để truyền tải thông điệp – đòi hỏi người học phải có vốn sống.

✍️ Ví dụ khó trong đề minh họa HSA
Đề cho một đoạn văn viết về một hiện tượng xã hội (ví dụ: “nghiện mạng xã hội”), giọng điệu có vẻ khách quan, nhưng lại sử dụng từ ngữ có tính phê phán nhẹ, ví dụ như “chìm đắm”, “đánh mất kết nối thực tế”.

Bẫy ở đây là thí sinh có thể chọn “văn bản mang tính mô tả khách quan” thay vì nhận ra mục đích chính là phê phán nhẹ nhàng, định hướng thái độ.

2. 5 câu hỏi minh họa kèm giải thích chi tiết

❓ Câu 1:
Đoạn trích:
“Chúng ta đang sống trong một thế giới mà sự chú ý là tài nguyên khan hiếm nhất. Việc liên tục kiểm tra mạng xã hội không chỉ làm gián đoạn dòng suy nghĩ mà còn khiến ta quên đi giá trị của sự hiện diện thực tế.”

Hỏi: Mục đích chính của đoạn văn trên là gì?
A. Mô tả tình hình sử dụng mạng xã hội hiện nay
B. Phản ánh tác động tích cực của công nghệ
C. Cảnh báo về hậu quả của việc lệ thuộc mạng xã hội
D. Hướng dẫn sử dụng mạng xã hội hợp lí

Đáp án đúng: C

Giải thích:

Đoạn văn nhấn mạnh “gián đoạn dòng suy nghĩ”, “quên đi giá trị thực tế” → ngữ nghĩa mang tính cảnh báo.

Dù ngôn ngữ nhẹ nhàng, văn bản vẫn thể hiện thái độ lo ngại → C là chính xác.

❓ Câu 2:
“Không có gì sai khi bạn thèm một buổi tối yên tĩnh, không có tiếng thông báo điện thoại. Thực ra, điều đó chứng tỏ bạn vẫn còn trân trọng bản thân.”

Hỏi: Phong cách ngôn ngữ của đoạn văn trên là gì?
A. Báo chí
B. Nghệ thuật
C. Học thuật
D. Thân mật, gần gũi

Đáp án đúng: D

Giải thích:

Dùng đại từ nhân xưng “bạn” → giọng điệu gần gũi.

Từ ngữ đơn giản, không học thuật → Phong cách thân mật.

❓ Câu 3:
“Mỗi đứa trẻ sinh ra đều mang theo một kho tiềm năng chưa khai phá, và xã hội có trách nhiệm khơi dậy điều đó – chứ không phải dập tắt nó bằng điểm số và bài kiểm tra trắc nghiệm vô hồn.”

Hỏi: Tác giả chủ yếu dùng phong cách nào để truyền tải thông điệp?
A. Mỉa mai – phê phán
B. Trung lập – khách quan
C. Tường thuật – mô tả
D. Hướng dẫn – chỉ dẫn

Đáp án đúng: A

Giải thích:

Cụm “bài kiểm tra trắc nghiệm vô hồn” mang sắc thái phê phán.

Đoạn văn thể hiện thái độ rõ ràng, không trung lập → Phong cách mỉa mai – phê phán.

❓ Câu 4:
“Số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới năm 2023 cho thấy: hơn 60% thanh thiếu niên có dấu hiệu mệt mỏi do sử dụng mạng xã hội quá mức. Đây là vấn đề cần sự quan tâm nghiêm túc từ phụ huynh và nhà trường.”

Hỏi: Đoạn văn trên sử dụng phong cách ngôn ngữ nào?
A. Học thuật
B. Báo chí – thông tin
C. Văn học
D. Tự sự – biểu cảm

Đáp án đúng: B

Giải thích:

Dẫn số liệu cụ thể → đặc trưng của phong cách báo chí – thông tin.

Câu cuối mang tính kêu gọi, nhưng không đi sâu cảm xúc → không phải văn học hay biểu cảm.

❓ Câu 5:
“Chúng tôi không nói rằng robot sẽ thay thế con người hoàn toàn. Nhưng khi robot đã biết viết thơ, sáng tác nhạc và trò chuyện như một thi sĩ – liệu chúng ta còn lại gì để tự hào?”

Hỏi: Mục đích chính của đoạn văn là gì?
A. Giới thiệu về khả năng của AI
B. Cảnh báo về hệ quả của công nghệ AI
C. So sánh giữa con người và máy móc
D. Mô tả công nghệ hiện đại

Đáp án đúng: B

Giải thích:

Giọng điệu nghi vấn cuối đoạn mang tính chất vấn.

Tác giả không đơn thuần miêu tả AI mà đang gợi suy ngẫm và cảnh báo → Chọn B.

3. Cách diệt tận gốc Phần Tư duy định tính HSA 2025 dạng 05

1. Nhận diện “mục đích văn bản” bằng từ khóa:
Mục đích = Tác giả viết để làm gì?
→ Truyền cảm hứng? Cảnh báo? Giải thích? Kêu gọi hành động?

Mẹo: Tập trung vào câu đầu, câu cuối và những câu có từ chỉ thái độ như: “chúng ta cần…”, “thực tế cho thấy…”, “thật đáng lo…”, “hãy…”

️ 2. Xác định “phong cách ngôn ngữ” thông qua giọng điệu và cấu trúc câu:

Phong cách Dấu hiệu nhận biết
Học thuật Ngôn ngữ khô khan, nhiều thuật ngữ chuyên ngành
Báo chí Có số liệu, dẫn nguồn, giọng điệu nghiêm túc
Thân mật Xưng hô “bạn”, “chúng ta”, ví dụ gần gũi
Phê phán / mỉa mai Có ẩn ý, châm biếm nhẹ, dùng hình ảnh đối lập
Mẹo: Nếu thấy văn bản có cảm xúc rõ rệt, hãy soi ngôn từ cảm tính (ví dụ: “vô hồn”, “xoáy sâu”, “đáng tiếc”) – rất có thể là phê phán hoặc cảm hứng.

3. Bám sát đề thi mẫu và luyện phản xạ với trắc nghiệm chuẩn:
Tham khảo các đề minh họa có câu hỏi kiểu:

“Tác giả viết đoạn này nhằm mục đích gì?”

“Phong cách ngôn ngữ của đoạn văn là gì?”

“Đoạn văn trên sử dụng giọng điệu nào?”

Cách luyện hiệu quả:

Làm trắc nghiệm từng đoạn ngắn → chọn nhanh → giải thích lý do chọn để học sâu.

Làm đề thi thử trộn nhiều dạng, không phân biệt chủ đề → luyện phản xạ toàn diện.

4. Tập phân tích ngược: Đoán văn bản từ câu hỏi
Khi làm nhiều, bạn sẽ phát hiện một số mẫu văn quen thuộc (phê phán mạng xã hội, ca ngợi sự sáng tạo, khuyến nghị giáo dục…) → Chỉ cần vài dòng là biết tác giả định nói gì.

✅ Làm sao để luyện chắc phần này?

• Làm đề thường xuyên tại các nền tảng chất lượng như:

  • Thi thử HSA – Tư duy định tính (Ngữ văn – Ngôn ngữ)

  • Thi thử HSA Đánh giá năng lực ĐHQG Hà Nội – cập nhật sát đề thật

• Sau mỗi đề nên tự rút ra các từ khóa nhận diện:

  • Phong cách học thuật: nhiều từ ngữ chuyên ngành, lối trình bày chặt chẽ

  • Phong cách nghệ thuật: có sử dụng hình ảnh, so sánh, biểu tượng

  • Phê phán: xen giọng mỉa mai, từ ngữ cảm xúc có chủ đích