Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 5 Kết nối tri thức Bài 13 Triều Nguyễn (trang 56-60)

Loại hình nghệ thuật trong hình 1 (Biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế) liên quan đến Triều Nguyễn. Một số nhân vật lịch sử tiêu biểu thời Triều Nguyễn là: Vua Gia Long, vua Minh Mạng, vua Tự Đức, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Phan Đình Phùng, Hàm Nghi,…

– Sự thành lập Triều Nguyễn:

Năm 1802, sau khi đánh bại Triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh đã lập ra Triều Nguyễn. Ông định đô ở Phú Xuân (Huế), lấy niên hiệu là Gia Long. Từ đây, nước ta được thống nhất dưới một triều đại phong kiến.

– Một số việc làm của Triều Nguyễn để xây dựng đất nước:

• Từng bước củng cố bộ máy nhà nước, cải cách hành chính.
• Ban hành bộ luật Gia Long để chấn chỉnh trật tự xã hội.
• Tích cực thực thi chủ quyền biển đảo, đặc biệt với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
• Chú trọng phát triển nông nghiệp, khuyến khích nhân dân khai hoang, mở rộng diện tích canh tác.

– Kết quả của công cuộc khai hoang:

Công cuộc khai hoang lấn biển dưới Triều Nguyễn đã góp phần mở rộng diện tích canh tác, ổn định xã hội và thúc đẩy nông nghiệp phát triển. Nhiều vùng đồng bằng mới ở Bắc Bộ và Nam Bộ được khai phá, lập nên các huyện Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình).

– Câu chuyện về Nguyễn Công Trứ và đóng góp của ông:

Nguyễn Công Trứ là một vị quan lớn của Triều Nguyễn, người đã có công lớn trong việc khai hoang lấn biển. Ông đã đứng ra chiêu mộ những người dân nghèo, không có ruộng đất để đi khai hoang ở vùng ven biển đồng bằng Bắc Bộ. Nhờ công lao của ông, nhân dân các vùng khai hoang đã lập đền thờ và gọi ông là “Ông Tổ mở đất”.

– Những nét chính về phong trào Cần vương:

Năm 1884, Triều Nguyễn kí hiệp ước công nhận quyền đô hộ của thực dân Pháp trên toàn bộ đất nước Việt Nam. Tuy nhiên, một bộ phận quan lại, đứng đầu là vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết, không chịu khuất phục và đã phát động phong trào Cần vương để giúp vua cứu nước. Phong trào đã được nhân dân cả nước hưởng ứng, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Hương Khê.

– Câu chuyện về Phan Đình Phùng và cuộc khởi nghĩa Hương Khê:

Phan Đình Phùng là một sĩ phu yêu nước ở Hà Tĩnh. Ông đã xây dựng căn cứ chính tại Hương Khê để tập hợp lực lượng và lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống Pháp. Cuộc khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng chỉ huy kéo dài hơn mười năm, gây cho quân Pháp nhiều thiệt hại. Cuối năm 1895, Phan Đình Phùng hi sinh trong trận chiến đấu chống Pháp. Tuy thất bại nhưng cuộc khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần vương.

1. Sơ đồ tư duy (gợi ý):

TRIỀU NGUYỄN
– Thành lập: Nguyễn Ánh lên ngôi năm 1802, định đô ở Huế.
– Công cuộc xây dựng đất nước:
+ Cải cách hành chính, ban hành luật pháp (luật Gia Long).
+ Khai hoang lấn biển, phát triển nông nghiệp.
+ Bảo vệ chủ quyền biển đảo (Hoàng Sa, Trường Sa).
– Đấu tranh chống Pháp:
+ Phong trào Cần vương do vua Hàm Nghi, Tôn Thất Thuyết phát động.
+ Khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo.
– Nhân vật tiêu biểu:
+ Vua Gia Long, vua Minh Mạng, vua Hàm Nghi,…
+ Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Phan Đình Phùng,…

2. Câu chuyện về vua Minh Mạng:

Vua Minh Mạng là con trai thứ tư của vua Gia Long và là một vị vua có nhiều cải cách tiến bộ. Ông cho chia cả nước thành các tỉnh và phủ, cử quan lại cai trị. Vua đặc biệt đề cao sự nghiêm minh của pháp luật. Ông đã tổ chức nhiều kì thi Hội để tuyển chọn nhân tài. Câu chuyện giúp em hiểu rằng Triều Nguyễn đã có những vị vua tài giỏi, quan tâm đến việc xây dựng và phát triển đất nước.

Quần thể di tích Cố đô Huế:

Quần thể di tích Cố đô Huế là kinh đô của Triều Nguyễn, nằm ở thành phố Huế. Đây là một quần thể kiến trúc đồ sộ, bao gồm Hoàng thành, Tử Cấm thành, lăng tẩm của các vua và nhiều công trình khác. Quần thể này được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, thể hiện giá trị kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử to lớn của Triều Nguyễn.