Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 5 Kết nối tri thức Bài 9 Triều Lý và việc định đô ở Thăng Long (trang 40-43)

Công trình trong hình là Chùa Một Cột ở Hà Nội. Đây là một công trình kiến trúc nổi tiếng được xây dựng dưới thời vua Lý Thái Tông, thể hiện sự phát triển rực rỡ của Phật giáo và kiến trúc thời Lý. Triều Lý là triều đại đã có công dời đô về Thăng Long, xây dựng nền độc lập, tự chủ vững mạnh cho đất nước.

– Nội dung và ý nghĩa của Chiếu dời đô:

• Nội dung: Lý Công Uẩn đã chỉ ra những hạn chế của kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình) và khẳng định vị trí chiến lược, địa thế thuận lợi của Đại La (Hà Nội) để dời đô. Ông muốn chọn một nơi “ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi” để xây dựng kinh đô lâu dài, mang lại sự thịnh vượng cho muôn đời con cháu.
• Ý nghĩa: Chiếu dời đô thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của Lý Công Uẩn, khẳng định độc lập, tự chủ của dân tộc và mở ra thời kì phát triển mới cho đất nước. Việc dời đô về Thăng Long đã tạo điều kiện để xây dựng một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa sầm uất, tạo tiền đề cho sự phát triển hưng thịnh của Đại Việt sau này.

– Những đóng góp của Lý Công Uẩn:

• Là người sáng lập ra nhà Lý, một trong những triều đại hưng thịnh nhất trong lịch sử Việt Nam.
• Ban hành Chiếu dời đô và quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La, đổi tên thành Thăng Long, tạo nền móng cho sự phát triển của kinh đô.
• Có công xây dựng một nhà nước độc lập, vững mạnh, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc.

– Công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước của Triều Lý:

• Về xây dựng: Triều Lý đã đạt được nhiều thành tựu trong công cuộc xây dựng đất nước. Nhà nước được hoàn thiện, thống nhất từ trung ương đến địa phương. Nhà nước khuyến khích sản xuất nông nghiệp, mở rộng bờ đê, đồng thời nhiều năm mùa màng bội thu.
• Về bảo vệ đất nước: Triều Lý đã lãnh đạo nhân dân chiến thắng cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược, tiêu biểu là cuộc kháng chiến do Lý Thường Kiệt lãnh đạo.

– Đóng góp của Lý Thường Kiệt:

• Lý Thường Kiệt là một vị tướng tài ba, có tầm nhìn chiến lược. Ông đã chủ động tấn công sang đất Tống để phá hủy kho tàng, ngăn chặn âm mưu xâm lược của địch.
• Chủ động xây dựng phòng tuyến bên bờ sông Như Nguyệt để chặn giặc.
• Chỉ huy cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ hai, làm nên chiến thắng vang dội trên sông Như Nguyệt năm 1077, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
• Sáng tác bài thơ Nam quốc sơn hà, được coi là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của Việt Nam.

1. Sơ đồ tư duy (gợi ý):

Sơ đồ tư duy có thể bao gồm các nhánh chính như sau:

• Nhánh 1: Triều Lý định đô ở Thăng Long
  • Lý Công Uẩn lên ngôi (1009).
  • Ban hành Chiếu dời đô.
  • Dời đô về Đại La, đổi tên thành Thăng Long (1010).
• Nhánh 2: Công cuộc xây dựng đất nước
  • Hoàn thiện bộ máy nhà nước.
  • Phát triển nông nghiệp, thủ công nghiệp.
  • Phật giáo phát triển thịnh đạt.
• Nhánh 3: Công cuộc bảo vệ đất nước
  • Kháng chiến chống quân Tống (1075-1077).
  • Lý Thường Kiệt lãnh đạo.
  • Chiến thắng sông Như Nguyệt, bảo vệ nền độc lập.

2. Nhân vật lịch sử: Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn)

Sau khi vua Lê Long Đĩnh mất, các quan trong Triều Tiền Lê đã tôn Lý Công Uẩn lên làm vua (tức vua Lý Thái Tổ). Ông nhận thấy kinh đô Hoa Lư không còn phù hợp, đã quyết định dời đô về thành Đại La và đổi tên là Thăng Long. Việc làm này thể hiện tầm nhìn chiến lược của một vị vua anh minh, mở ra thời kì phát triển rực rỡ cho đất nước.

Học sinh có thể chọn sưu tầm về nhân vật Nguyên phi Ỷ Lan:

• Nguyên phi Ỷ Lan là một phụ nữ tài giỏi, có công đóng góp lớn cho triều đình và đất nước thời nhà Lý.
• Bà được sử sách ghi nhận là người phụ nữ có nhiều đóng góp lớn trong công việc triều chính, giúp vua Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông cai quản đất nước.
• Bà đã cùng Lý Thường Kiệt chỉ huy công cuộc kháng chiến chống quân Tống, giành thắng lợi.
• Đóng góp của bà cho dân tộc là rất lớn, thể hiện vai trò của người phụ nữ trong lịch sử Việt Nam.